شیوه امام رضا(ع) در گفتگو با ادیان؛ الگویی برای گفتمان دینی امروز

به گزارش روابط  عمومی دانشگاه علوم اسلامی به نقل از خبرگزاری آستان نیوز، محمد حسین شعاعی در سلسله وبینارهای «امام گفتگو» که با موضوع «امام رضا(ع)، امام گفتگوی بین ادیان» به همت مرکز گفتگوی ادیان دانشگاه علوم اسلامی رضوی در فضای مجازی برگزار شد، گفت: اساسا گفتگوی بین ادیان موضوعی است که از دهه 1950 شروع به تکوین و تولد کرد.

زمینه به وجود آمدن گفتگوی بین ادیان
وی تصریح کرد: تعارضات و جدال هایی که در دهه 1950 بین بلوک شرق و غرب به وجود آمد زمینه را برای وجود آمدن گفتگوی ادیان فراهم کرد و این موضوع قابلیت های نگاه از منظرهای مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی را دارد؛ چرا که می تواند به عنوان یک ابزار جدید نوین و کارآمد در حوزه تبلیغ اسلام مورد استفاده قرار بگیرد.

شعاعی با بیان این که از حدود سال 2004 شاهد رشد مراجعه به اصطلاح گفتگو ادیان هستیم، افزود: در قرن بیست و یکم با مساله اهمیت دین در جهان مواجه هستیم و یکی از مصادیق آن رشد روز افزون موضوع  گفتگوی بین ادیان است.

وی با تاکید بر این که برخی از اندیشمندان، قرن بیست و یکم را قرن دین نامیده اند، ابراز کرد: یکی از دلایلی که در حال حاضر گفتگو بین ادیان در جهان اهمیت بسیاری دارد اهمیت یافتن دین است که این امر نیز دلایل متعددی دارد.
این پژوهشگر اسلامی بیان کرد: قرن هفدهم به عنوان قرن شک و تردید نام گذاری شده است و قرن هجدهم محصول این شک و تردید در قالب ارتداد و الحاد پدید آمد. در قرن نوزدهم  جامعه تا حدودی از فضای ارتداد و الحاد  فاصله گرفت و در این برهه از زمان شاهد نوعی بی طرفی هستم.

وی ادامه داد: قرن بیستم قرنی است که مردم جهان تمایل و گرایش به دین پیدا کرده اند و در نهایت قرن بیست و یکم قرن دین شد و به همین خاطر مساله گفتگوی ادیان در آن از اهمیت بسیاری برخوردار است.

شعاعی تصریح کرد: گفتگوی ادیان یک رشته میان رشته ای است که از منظرهای مختلف قابلیت بررسی دارد. در گفتگوی بین دینی که موضوع دین، محور گفتگو قرار می گیرد، می توانیم به این منظر توجه کنیم که دین رابطه اش با فرهنگ چگونه می تواند باشد چرا که فرهنگ و دین تعاملات بسیاری با هم دارند.

وی اضافه کرد: با یک نگاه کلی دین را می توان به سه بخش اعتقادات، اخلاق و احکام و فرهنگ را به سه حوزه بینش ها، گرایش ها و کنش ها تقسیم کنیم و جمع روابط این حوزه ها می تواند به ما در فهم گونه های مختلف گفتگو بین ادیان کمک کند.

عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق(ع) بیان کرد: در حال حاضر بالغ بر 150 گونه گفتگو بین ادیان جهان وجود دارد که هر کدام به توجه به شرایط زمانی و مکانی صورت می گیرد. فضای گفتگوی بین ادیان امام رضا(ع) نیز با توجه به زمینه هایی که در زمان زندگی آن حضرت وجود داشت صورت گرفت.

وی عنوان کرد: در زمان امامت امام رضا(ع) ما شاهد ظهور یک خلیفه عباسی هستیم که حداقل در ظاهر نشان می دهد که اهل تفکر و تامل است. این خلیفه عباسی نهضت ترجمه را ایجاد و در زمان او قلمرو حکومت اسلامی به صورت بی سابقه ای گسترش پیدا می کند.

شعاعی اظهار کرد: در این زمان به خاطر گسترش قلمرو اسلام افراد تازه مسلمان تعدادشان زیاد شد و به همین خاطر سوالات و شبهه های دینی فراوانی در ذهن این افراد ایجاد شده بود.

وی ادامه داد: امام رضا(ع) در این شرایط از فضای بازی که مامون به عنوان خلیفه عباسی در جامعه علمی ایجاد کرده بود،‌ استفاده کرد و به فعالیت در زمینه گفتگو با محوریت دین و با رعایت اصول گفتگو پرداخت.

اصول امام رضا(ع) در گفتگوی ادیان
این پژوهش گر دینی افزود: از جمله اصولی که در گفتگوی بین ادیان امام رضا(ع) وجود داشت بحث آزادی اندیشه و امکان گفتگو در قالب پرسش و پاسخ بود. امام رضا(ع) از کسانی که با آن ها به گفتگو می نشست می خواست که سوالات و شبهات خود را در این گفتگو مطرح کنند.

وی بیان کرد: اصل دیگری که در گفتگوی بین ادیان توسط امام رضا(ع) رعایت می شد و در واقع مدل گفتگویی ایشان بود، حضور فعال در گفتگو بود. یعنی امام هم گفتگو می کردند و هم گفتگو گر بودند یعنی به گفتگو و اظهار نظر طرف مقابل هم توجه داشتند.

شعاعی تکیه بر مشتراکات بین دو نفر گفتگو مانند تکیه بر فطرت انسانی که در همه انسان ها یکسان است را از دیگر اصول گفتگوی بین ادیان امام رضا(ع) دانست و بیان کرد: امام رضا(ع) با استناد بر این  این اشتراکات برخی از مفاهیم را به طرف مقابل منتقل می کردند.